Crises duren langer, grijpen dieper in en veroorzaken steeds vaker een kettingreactie. Bedrijven moeten daarom niet alleen weten hoe zij op een incident reageren, maar vooral hoe zij hun belangrijkste processen kunnen voortzetten. "Denk niet alleen na over het eerste uur, maar over de situatie na twaalf of vierentwintig uur”, zegt Edith van der Reijden, directeur Risico- en Crisisbeheersing bij Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond.

Nederland is volgens Van der Reijden niet per definitie onveiliger geworden. Wel is de samenleving veel kwetsbaarder. Dat komt vooral doordat organisaties en inwoners sterk afhankelijk zijn geworden van elektriciteit, mobiele communicatie en digitale systemen. Een recente stroomstoring in Rotterdam-Zuid maakte die kwetsbaarheid zichtbaar. Ongeveer 20.000 huishoudens zaten zonder elektriciteit. Mobiele communicatie viel uit, bruggen konden niet worden bediend en bewoners van hoge appartementen kwamen in de problemen doordat liften niet werkten.

"Vroeger hadden we een grote brand of een incident dat een aantal uren duurde. Daarna was het voorbij. Nu kan één verstoring allerlei andere processen raken. Als de telefoon niet meer werkt, kun je vaak ook niet meer betalen, communiceren of systemen bedienen.”

Stapeling

Die afhankelijkheid van technologie valt samen met andere ontwikkelingen. Klimaatverandering brengt naast overstromingsrisico’s ook langdurige droogte en mogelijke tekorten aan drinkwater met zich mee. Cyberaanvallen vormen een permanente dreiging en geopolitieke spanningen kunnen gevolgen hebben voor energie, brandstoffen en grondstoffen.

"Het is niet de vraag óf je wordt gehackt, maar wanneer”, stelt Van der Reijden. "Bedrijven en inwoners moeten zich daar beter op voorbereiden.”

Juist in Rotterdam-Rijnmond komen veel risico’s samen. De regio combineert een dichtbevolkte stedelijke omgeving met havenactiviteiten, chemische industrie, kwetsbare infrastructuur en grote logistieke stromen. Een verstoring kan daardoor snel een groot gebied en meerdere sectoren raken.

Continuïteit

Voor bedrijven betekent weerbaarheid volgens Van der Reijden vooral dat zij kritisch naar hun bedrijfscontinuïteit moeten kijken. Welke processen moeten onder alle omstandigheden doorgaan? Welke activiteiten kunnen tijdelijk worden stilgelegd? En kan dat veilig? Daarbij gaat het niet alleen om techniek. Een organisatie kan beschikken over noodstroom en reservesystemen, maar zonder medewerkers blijven veel processen alsnog liggen.

"Bedrijven draaien alleen als er mensen beschikbaar zijn. Maar die medewerkers zijn ook inwoners. Bij een langdurige stroomuitval moeten zij misschien thuis voor kinderen zorgen of naar kwetsbare ouders. De vraag is dus ook: kun je tijdens een crisis nog over je personeel beschikken en kun je hen überhaupt bereiken?”

Nederland is bovendien ingericht als een just-in-time-economie. Bedrijven houden relatief kleine voorraden aan, terwijl consumenten gewend zijn dat producten snel beschikbaar zijn. Bij langdurige verstoringen kunnen voorraden van voedsel, drinkwater, medicijnen en andere essentiële goederen daardoor snel uitgeput raken. De overheid vraagt burgers, bedrijven en instellingen daarom om de eerste 72 uur zoveel mogelijk zelfredzaam te zijn. Volgens Van der Reijden zijn onder meer de bankensector en de levensmiddelenbranche al intensief bezig met zulke continuïteitsvraagstukken.

Keten

Een veelgemaakte fout is dat organisaties zich op één technische oplossing richten. Een noodaggregaat lijkt bijvoorbeeld voldoende om een stroomstoring op te vangen. In de praktijk blijken systemen echter vaak afhankelijk van andere verbindingen.

"Een pomp kan noodstroom hebben, maar als de aansturing via een 4G- of 5G-netwerk loopt en dat netwerk uitvalt, werkt de pomp alsnog niet. Je moet daarom de volledige keten doorgronden. Kun je een systeem ook handmatig bedienen? En weet iemand hoe dat moet?”

Oefenen is volgens haar onmisbaar om zulke afhankelijkheden zichtbaar te maken. Daarbij moeten organisaties verder kijken dan het begin van een incident. "Je kunt oefenen dat de stroom zojuist is uitgevallen. Maar interessanter is: we zijn nu twaalf of vierentwintig uur verder. Zijn de dieseltanks van de noodaggregaten nog gevuld? Zijn medewerkers nog beschikbaar? Werken communicatiemiddelen nog? Dan krijg je heel andere dilemma’s.”

Bereikbaarheid

Ook geplande werkzaamheden kunnen de weerbaarheid van bedrijven op de proef stellen. De komende jaren vinden rond Rotterdam omvangrijke werkzaamheden plaats aan onder meer bruggen, tunnels en snelwegen. Dat raakt niet alleen de bereikbaarheid van hulpdiensten, maar ook woon-werkverkeer en logistieke ketens.

Voor brandweer en ambulance worden bij grote afsluitingen specifieke afspraken gemaakt. Bedrijven hebben die uitzonderingspositie niet.

"Voor logistieke ondernemingen kunnen zulke verstoringen heel kostbaar zijn. Weerbaarheid betekent daarom ook dat je vooraf nadenkt over alternatieve routes, andere werktijden, voorraden en de beschikbaarheid van personeel.”

Normaal

Van der Reijden beschouwt Nederland als weerbaarder wanneer het normaal wordt om binnen organisaties over mogelijke verstoringen te spreken. Niet vanuit angst, maar vanuit realisme. "Het zou heel gewoon moeten zijn om aan de koffietafel te bespreken wat je doet bij stroomuitval, digitale uitval of een brandstoftekort. Hebben we een noodplan? Zijn de powerbanks opgeladen? Weten we welke processen moeten doorgaan?”Daarbij waarschuwt ze voor een te individualistische benadering. Niet iedereen beschikt over dezelfde financiële middelen, een voorraadkast of een sociaal netwerk.

"Het gaat niet alleen om zelfredzaamheid, maar om samenredzaamheid. Kijk ook naar collega’s, buren en kwetsbare familieleden. Weerbaarheid betekent dat je voorbereid bent én naar elkaar omkijkt.” Tijdens Safety&Health@Work in Rotterdam Ahoy laat Van der Reijden zien hoe organisaties de stap kunnen maken van incidentbestrijding naar structurele weerbaarheid. Haar belangrijkste boodschap: wacht niet tot een crisis zichtbaar maakt waarvan uw organisatie afhankelijk is. "Je hoeft niet bang te zijn. Maar het is wel verstandig om vooraf te bedenken wat je doet als vanzelfsprekende voorzieningen ineens wegvallen.”

Registreer je gratis voor een bezoek en volg de sessie op woensdag 7 oktober (12:45 uur - 13:30 uur). Bekijk hier het volledige programma.