Camera’s die valgevaar herkennen, sensoren die waarschuwen voor fysieke overbelasting en software die controleert of een steiger correct is opgebouwd. Nieuwe technologie kan de bouwplaats veiliger maken. Maar volgens AI-specialist Arjan Walinga van Bouwend Nederland begint succesvolle innovatie niet bij de techniek. "Je moet eerst bepalen wat je ermee wilt en hoe je medewerkers daarin meeneemt.”

Een medewerker komt ongezekerd dicht bij een vloerrand. Iemand loopt zonder de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen over de bouwplaats. Er ontstaat rook of een werknemer begeeft zich binnen het bereik van een draaiende kraan. Slimme camerasoftware kan zulke situaties steeds nauwkeuriger herkennen en automatisch een waarschuwing afgeven.

Het is een van de ontwikkelingen die Arjan Walinga namens Bouwend Nederland op de voet volgt. Tijdens Safety&Health@Work laat hij zien hoe innovatie en veilig werken samenkomen, maar ook welke dilemma’s daarbij ontstaan. "De technische mogelijkheden ontwikkelen zich snel”, zegt Walinga. "Maar wat technisch mogelijk is, is nog niet altijd geaccepteerd. Het is ook niet altijd betaalbaar en zeker niet automatisch verstandig.”

Inhaalslag

De bouw heeft op veiligheidsgebied lang achtergelopen bij sectoren als de petrochemische industrie, erkent Walinga. Daar is veiligheid al veel langer een harde voorwaarde om überhaupt te mogen werken. Inmiddels ziet hij ook binnen bouwbedrijven een duidelijke omslag. "Het doel is nul dodelijke slachtoffers. Dat zeggen bouwbedrijven niet alleen omdat het goed klinkt. Zeker bij kleinere ondernemingen kent de eigenaar de medewerkers en vaak ook hun gezinnen. Een ernstig ongeval maakt daar ontzettend veel indruk.”

Binnen overleggen van Bouwend Nederland staat veiligheid daarom altijd standaard als eerste onderwerp op de agenda. Ondernemers delen veiligheidsplannen, maar bespreken ook bijna-ongevallen. "Dat vraagt kwetsbaarheid. Toch gebeurt het steeds vaker. Het bewustzijn groeit, al hebben we ten opzichte van andere industrieën nog wel iets in te halen.”

Herkenning

AI wordt in de bouw momenteel vooral gebruikt voor teksten, aanbestedingen, planningen en projectadministratie. Op de fysieke bouwplaats ziet Walinga vooral kansen voor computer vision: software die camerabeelden analyseert en patronen of afwijkingen herkent. Veel bouwplaatsen beschikken al over CCTV-camera’s. Door daar slimme software aan te koppelen, kunnen beelden live worden beoordeeld of achteraf worden geanalyseerd. Het systeem kan onder meer valgevaar, ontbrekende PBM’s, rookontwikkeling en risicovolle bewegingen van materieel herkennen.

Bij twee grote Nederlandse bouwbedrijven wordt momenteel met zulke software geëxperimenteerd. Bouwend Nederland wil de technologie vervolgens ook bij kleinere bedrijven testen. "Een groot bouwbedrijf heeft de camera’s, de mensen en een bouwplaats waarop zo’n proef relatief eenvoudig kan worden uitgevoerd. Maar een innovatie heeft pas echt waarde voor de sector als zij ook schaalbaar en betaalbaar is voor het mkb.”

De betrouwbaarheid is daarbij cruciaal. Een systeem dat voortdurend ten onrechte alarm slaat, verliest snel zijn geloofwaardigheid. "Als een systeem vier keer piept en het drie keer niet klopt, luisteren mensen de vijfde keer niet meer. De herkenning moet dus nauwkeurig genoeg zijn om werkelijk iets toe te voegen.”

Belasting

Niet alle veiligheidsinnovaties draaien om cameratoezicht. Walinga noemt ook draagbare sensoren waarmee fysieke belasting kan worden gemeten. Een sensorgordel kan registreren hoe vaak en op welke manier iemand tilt en eventueel direct feedback geven. "Je kunt iemand waarschuwen dat hij te zwaar of verkeerd tilt. Maar je kunt de gegevens ook gebruiken om medewerkers persoonlijk te begeleiden of om op organisatieniveau te zien waar werkzaamheden structureel te zwaar zijn.”

Een andere toepassing bestaat uit helmen met 360-gradencamera’s en LiDAR-technologie. Terwijl medewerkers over de bouwplaats lopen, brengt het systeem de gerealiseerde situatie in beeld. Door die informatie met het digitale ontwerp te vergelijken, kan bijvoorbeeld worden gecontroleerd of een steiger correct is opgebouwd. "Dan gebruik je beeldtechnologie niet om mensen te volgen, maar om te signaleren dat ergens iets afwijkt en gecontroleerd moet worden.”

Privacy

Daarmee raakt Walinga meteen aan het gevoeligste onderdeel van de discussie. Een camera die onveilige situaties herkent, registreert onvermijdelijk ook medewerkers. "Als er achter mijn laptop voortdurend een camera zou meekijken, zou ik dat zelf ook ongemakkelijk vinden. Op de openbare weg kun je soms nog besluiten een gebied met cameratoezicht niet binnen te gaan. Op je werk heb je die keuze niet zomaar.”

Daarom moet privacy niet pas worden besproken wanneer een systeem al is geïnstalleerd. Medewerkers moeten vooraf weten waarom beelden worden verzameld, wat ermee gebeurt, hoe lang ze worden bewaard en wie ze kan bekijken. Personen kunnen worden geblurd, zodat niet de werknemer maar de risicovolle situatie centraal staat.

"Je moet eerlijk zijn. Honderd procent zekerheid bestaat in de digitale wereld niet. Je kunt het wel zo veilig mogelijk organiseren. Daarna maak je samen de afweging tussen privacy en het voorkomen van een ernstig ongeval.” Walinga pleit daarom voor begeleidingsethiek: medewerkers, technologieleveranciers en werkgevers onderzoeken gezamenlijk hoe een innovatie verantwoord kan worden ingevoerd.

Nuchterheid

Over spectaculaire robots die binnenkort complete bouwplaatsen overnemen, is Walinga sceptisch. De bouw vraagt om precisie en kent voortdurend wisselende omstandigheden. Een machinist voelt bijvoorbeeld via de bediening dat een graafbak een leiding of stuk staal raakt. Een autonome machine kan dat nog nauwelijks nabootsen. "Futurologen die de toekomst denken te kunnen voorspellen neem ik niet serieus. Ik kijk liever nul tot drie jaar vooruit. Welke techniek bestaat al, is betaalbaar en kan morgen in de bouw worden toegepast? Daar zitten vaak de snelste verbeteringen.”

Zijn belangrijkste boodschap tijdens Safety&Health@Work is dan ook dat innovatie nooit uitsluitend een technische opgave is. "Begin niet met de vraag wat een systeem allemaal kan. Vraag eerst welk veiligheidsprobleem je wilt oplossen. Bespreek daarna met de mensen op de bouwplaats wat een verstandige, betaalbare en aanvaardbare toepassing is. Alleen dan gaat innovatie echt bijdragen aan veiliger werk.”

Registreer je gratis voor een bezoek en volg de sessie op woensdag 7 oktober (11.30 uur - 12:15 uur). Bekijk hier het volledige programma.